Петр Минеев бал кортлары белән уртак тел таба белә

Бал кортларына мәхәббәт Петр Ивановичка балачактан ук күчкән. Аның Арсентий бабасы  оныгын еш кына умарталыкка ала торган була һәм малайга бал аерту процессын күзәтү аеруча ошый. Ә булачак умартачыга  беренче умартаны Сәвәләй авылыннан күренекле умартачы Мария Белышева бүләк иткән. 

«Башта мин берни дә аңламасам, бал кортлары тормышы минем өчен сер булса, әмма вакыт узу белән мин алар белән уртак тел таптым», — дип искә ала бу шөгыльгә керешүен Петр Минеев.

Бал кортлары тоту буенча эшнең асылына аннан махсус китаплар укып, конференцияләрдә катнашып төшенә. Эшне урта рус токымлы бал кортлары тотудан башлый.   Бүген карника токымлы кортларга өстенлек бирә. Әлеге токым тынычлык ярата, тырыш булуы белән аерылып тора. Һәм алар аның умарта хуҗалыгының 80 процентын алып тора.
Аның умарталыгы Яңа Мәлем авылы янындагы матур урында урнашкан. Кайчандыр картадан юкка чыккан Никкүчтем авылы мәктәбе торган җирдә бүген бал кортлары безелдәгән, кошлар сайраган тавышлар ишетелә. 

Күпләр умартачының эше бал кортларын читтән күзәтү һәм, вакыты җиткәч, бал җыюдан гына тора дип уйлый. Әлбәттә, бу алай түгел. Умартачы эше бер дә җиңелләрдән түгел.

Петр Иванович әйтүенчә, бал кортлары – табыш чыганагы гына түгел, ә чын тормыш университеты. Ул аларның эшләгәнен сәгатьләр буе гаҗәпләнеп күзәтеп тора ала. Аларның геолокациясе төгәллегенә навигаторлар көнләшерлек, ә һава торышы фаразын алар синоптиклардан да төгәл билгели алалар. Бал корты күрә, ис, тәм сизә, җылыны һәм дымлылыкны тоя, ишетә, көн вакытын төгәл билгели. Хәтта югары аң иясе – кеше урманда адаша. Ә бал корты умартадан биш километр китсә дә, төгәл үз умартасына кайта ала. 

- Бөҗәкләрнең үз процессларын ничек шулай оештыра алуын мин әлегә кадәр аңлый алмыйм. Аларның нәрсә эшләгәнен һәркем белә. Беркем дә алар белән җитәкчелек итми. Кемдер өйне җыештыра, аннары балаларны карый, кемдер бал кортлары өчен бишек чистарта, кемдер аларны ашата. Ә бал артыннан өлкән бал корты оча, ул бит үз гомерен куркыныч астына куя, — дип үз күзәтүләре белән уртаклаша Бал бабай.

Бу җайга салынган механизмга карап, Петр Минеев кешеләр бу канатлы җан ияләреннән күп нәрсәгә өйрәнә алырлар иде,  дип кабатлый. Тәртип, фидакарьлек һәм хезмәтне боерыксыз төгәл үтәү — менә нәрсә аны барыннан да бигрәк сокландыра. Шул ук вакытта бал кортлары гаиләсенең биологиясе гаҗәеп парадокслар белән тулы.

 -Бал кортының үсеш циклы — 21 көн. Августта туганнары киләсе елның маена кадәр, ягъни 8 ай яшәячәк, — дип аңлата ул. — Аларның төп бурычы — кышлау һәм язын беренче буынны чыгару. Ә эшче кортларның күпчелеге нибары 30-40 көн генә яши. Һәм аларның барысы да хатын-кыз җенесеннән. Ир-атлар исә - ата кортлар, аларны гаилә токымны дәвам иттерү өчен бары тик җәйгә генә чыгара. Алар майдан августка кадәр яши, ә аннан соң умартадан куып чыгарыла. Кызганыч язмыш, — дип елмая ул.

Бал кортлары ел буе зур игътибар таләп итә. Кышын гаиләләрнең хәлен күзәтергә, язын  очарга һәм бал җыярга вакытында старт бирергә, җәй көне балны дөрес итеп суыртып алырга кирәк. 

Петр Минеевның бал кортлары өчен быелгы яз уңышлы булган. Акация, тузганак, күкебаш балын инде даими клиентлары алып бетергән. Начар бал җыймадык,  ди хуҗа. 

"Менә-менә юкә чәчәк атачак, без әзер инде, корпуслар куябыз. Бик көтәбез. Соңгы ике елда юкә балы ала алмадык: әле салкын, әле яңгыр булды”, - ди ул. Һәм барыбызга таныш татар спектакленнән Әлмәндәр картның сүзләрен оптимизм белән китерә: “Яңгыр бар, кояш бар, чәчәкләр бар — бал булачак”. Һәм: “Балсыз калмабыз”, - дип тә өсти.

Минеевлар өчен иң җаваплы вакыт – бал аерту. Бу процесс авыр булса да, алар өчен чын бәйрәмгә әйләнә. Узган ел умарталыкта бер атна буе, иртәннән кичкә кадәр биш кеше эшләгән. Ләкин бу гаиләнең үзләренең үзенчәлекле гадәте бар. 

«Олы улыбыз яңа гына алынган, әле җылы балны кружкага сала да миңа суза: "Әти, яңа бал уңышың белән котлыйм!" – ди. Мин бал кортлары тотучыларның гадәте буенча бу кружкадагы балны эчеп бетерәм», – дип җылылык белән сөйли Петр Иванович.

Аның белән бергә умарталыкта балалары һәм оныклары да эшли. Улы Андрей инде бал кортлары асрау белән җитди кызыксына, ә ун оныкның берсе бабасы һөнәренә тартылып, балачактан ук бу фәнне үзләштерә.  

Минеевның балы Татарстаннан читтә дә еракларга  билгеле. Узган ел ул бер ярым тонна бал алган һәм ул бөтенләй беткән. Зәй балы Мәскәүгә, Санкт-Петербургка, Самарага, Пермьгә, Сахалинга һәм Омскига киткән. Зәйдәге авыл хуҗалыгы ярминкәләрендә дә аның продукциясенә һәрвакыт сорау зур.

Ләкин Петр Иванович өчен иң мөһиме – табыш түгел. Ул хәйрия эшләрендә дә актив катнаша: махсус хәрби операция зонасына сугышчыларга бал җибәргән, волонтерларга ярдәм итә, бәйрәмнәрдә үзенең татлы продукциясен бүләк итә. Күп кенә якташлары аны умартачы гына түгел, ә район  керәшеннәр җәмгыяте рәисе һәм Питрау бәйрәмен алып баручы буларак та белә.

Петр Ивановичның тормышы – ныклык үрнәге. Хатыны үлгәннән соң ун ел Казан шәһәрендә яшәгән. Ул вакытта, иң авыр чорда, аның белән аңлашылмаган хәл булган: бөтен бал кортлары үлеп беткән.  Һәм бал кортлары асрауда берара тәнәфес булып алган, ләкин туган яклары аны яңадан үзенә тартып кайтарган. Кайткач, Петр Иванович барысын да яңадан башлап җибәргән. 

«Бал кортлары әйләнә-тирәдә генә түгел, уй-фикерләрдә дә чисталык ярата», - ди ул. Һәм бу аның кредосы. Ул классик бал гына түгел, ә живица, сырганак, сумала белән сигез төрле крем-бал, перга, прополис, ана сөте (маточное молоко) ясый. Умарта аналарын тоту өчен нуклеуслар дип аталган мини-умарталарны да үзе ясап куя, умарта авырулары белән көрәшә. Һәм һәрвакыт яңа гына умарта тота башлаган кешеләргә киңәше белән ярдәм итәргә әзер.

Роза Илалтдинова фотолары.