«1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Ватан өчен һәлак булган Зәй уллары һәм кызларына» һәйкәле

Адресы:
Зәй шәһәре, Орджоникидзе урамы

Һәйкәл 1967 елның 6 ноябрендә тантаналы төстә һәйкәл ачылган. Аның авторы һәм скульптураны башкаручысы – сугыштан соңгы Зәй хәрби комиссары Голов Михаил Александрович. Сугышта һәлак булганнарның исемнәре язылган стеланың биеклеге 6 метр, солдат фигурасының биеклеге 2 метр 10 см, постаментның биеклеге 2 метрга җитә. Һәйкәлнең макеты күп еллар дәвамында туган якны өйрәнү музееның «Хәтер Залы» экспозициясендә саклана. 48 ел дәвамында торган һәйкәл яңартуга мохтаҗ иде. Район хакимияте кара белән ул Җиңүнең 70 еллыгына реставрацияләнде. Җирле рәссам, скульптор Фазыл Шиһапов аны яңартты, матурлады. 2015 елның 8 маенда янәдән тантаналы төстә ачылды. «Мин иске һәйкәлнең кыяфәтен саклап калырга тырыштым, чөнки искезәйлеләр аңа шулкадәр ияләшкән иделәр. Әмма солдатның йөз сызыклары, яшермим, минем фронтовик әтиемне хәтерләтә. Йөз өлешләрен яңартканда хәтта әтинең хәрби фотосына карап ясадым. Әти ике сугыш — Фин һәм Бөек Ватан сугышын узган. Разведкада торган, рядовой укчы булып хезмәт иткән", ди рәссам Фазыл Шиһапов. Заманча һәйкәлнең биеклеге – 3 метр, постаментның биеклеге – шулай ук 3 метр. Биредә сугыш елларында һәлак булган зәйлеләрнең исемлеге урнаштырылган, һәйкәл территориясе төзекләндерелгән. Мемориаль такталарда 287 фамилия күрсәтелгән. Бөек Ватан сугышы елларында 11600 кеше мобилизацияләнә, 7410 кеше хәбәрсез югала һәм һәлак була.